Wat is schaak en wat is schaakmat?

Bij schaken wordt de koning nooit echt geslagen. Valt een stuk hem aan, dan staat hij schaak, en de speler moet daar met zijn volgende zet iets aan doen. Iets anders spelen mag niet.

Er zijn drie uitwegen: de koning loopt weg naar een veilig veld, je slaat het stuk dat schaak geeft, of je zet een stuk tussen de aanvaller en de koning. Bij een paard kan dat laatste niet, want dat springt.

Staat de koning schaak en werkt geen van de drie uitwegen, dan is het schaakmat, of kortweg mat. Wie mat zet, wint de partij.

Een bekend voorbeeld is het mat op de achterste rij: de koning staat veilig achter zijn eigen pionnen, maar die pionnen sluiten hem ook in. Eén toren op de achterste rij is dan genoeg.

In Schaakmaatje komt mat pas in wereld 10, als een kind alle stukken kent, weet wat ze waard zijn en kan aanvallen en verdedigen. Dat is met opzet: mat zien vraagt dat je van álle stukken tegelijk overziet waar ze heen kunnen. Een kind dat nog nadenkt over hoe een loper loopt, heeft daar weinig aan.